Matura z Polskiego Sapere aude - odważ się być mądrym (Horacy "Listy")
Strona Główna
Antyk
Średniowiecze
Renesans
Barok
Oświecenie
Romantyzm
Pozytywizm
Młoda Polska
XX-Lecie
Współczesność
Tematy ogólne
Gramatyka
Słowniczek

Pojęcie wypowiedzenie. Wypowiedzenia a zdania. Rodzaje wypowiedzeń.

 

Myśl wypowiedzianą głośno lub zapisaną nazywamy wypowiedzeniem albo wypowiedzią. Każda wypowiedź jest odpowiednio formułowana, ma odpowiednią, zrozumiałą formę. Forma wypowiedzi polega na doborze wyrazów i połączeniu ich w poprawne związki gramatyczne. Wypowiedzeniami są wyrazy lub grupy wyrazów, połączonych ze sobą związkami gramatycznymi, których treścią są myśli, uczucia i akty woli.

Podział wypowiedzi ze względu na znaczenie.

- Wypowiedzenia oznajmujące –zawierają wiadomości, które mówiący chce przekazać słuchaczowi lub piszący czytelnikowi. (W szkole było przyjemnie, choć nauka ciężka.) Przykład ten zawiera twierdzenia jest to więc wypowiedzenie oznajmujące twierdzące - zawierają myśl, że coś istniało lub że posiadało pewne cechy (było ciemno), mogą opisywać przedmioty lub opowiadać o czynnościach ludzi i zwierząt, mogą również zaprzeczać istnieniu przedmiotów, cech czynności, Takie wypowiedzenia nazywamy wypowiedzeniami przeczącymi.

- Wypowiedzenia pytające – za ich pomocą informujemy współrozmówcę, że czegoś

nie wiemy i że właśnie pragniemy się tego dowiedzieć. Wypowiedzenia pytające dzielimy na dwie grupy: pytania o rozstrzygnięcie i pytania o uzupełnienie.

Pytania o rozstrzygnięcie to najczęściej pytania o fakty, rozpoczynają się z reguły od pytania „ czy”

Pytania o uzupełnienie gdy pytający chce się dowiedzieć o różne szczegóły jakiejś akcji lub wydarzenia, o których już wie, że się odbędą. W pytaniach o uzupełnienie posługujemy się zaimkami i przysłówkami pytającymi: Kto? co? Czego? Komu? Czemu? Kogo? Co? Kim? Czym? O kim? O czym? To pytania o podmioty i dopełnienia.

O przydawki pytamy za pomocą zaimków rodzajowych: jaki? Który? Czyj?

O okoliczniki pytamy się przysłówkami pytającymi: gdzie? Skąd? Dokąd? Którędy? Kiedy? jak długo? Jak? Lub wyrażeniami przyimkowymi: dlaczego? Po co? W jakim celu?

W poezji lub podniosłych przemówieniach stosuje się pytania retoryczne.

Pytania retoryczne są to pytania pozorne, ponieważ w tych pytaniach nie chodzi o to, by się czegoś dowiedzieć, ale o to aby słuchacza poruszyć, zaciekawić dalszą treścią.

- Wypowiedzenia rozkazujące wyrażają wolę mówiącego, zawierają polecenia,

rozkazy i zakazy, prośby. Głównym wyrazem jest czasownik w trybie rozkazującym. Bardziej łagodne wypowiedzenia zawierają czasowniki w trybie przypuszczającym. Rozkazy bezwzględne zawarte są zwykle w formie bezokolicznika, dlatego taką formę mają m.in. rozkazy i komendy wojskowe.

- Wypowiedzenia uczuciowe akcentują w różny sposób silne przeżycia emocjonalne

towarzyszące pomyślanym lub przekazywanym ustnie i pisemnie informacjom, pytaniom i żądaniom. Wyraża się uczucie spotęgowane, przerastające zwykłą normę, dominujące nad przekazywaną treścią.

Podział wypowiedzi ze względu na formę.

- Wypowiedzenia w formie zdania – występuje w nich w funkcji orzeczenia osobowa forma czasownika. Taki typ wypowiedzi nazywamy zdaniem. Zdanie jest więc taką formą wypowiedzenia, w której w funkcji orzeczenia występuje osobowa forma czasownika. Czasownik w zdaniu może być użyty we wszystkich osobach, liczbach, czasach, trybach i stronach. Zdanie ma budowę dwuczłonową. Powinna występować w nim nazwa osoby, rzeczy lub pojęcia oderwanego, czyli podmiot i czasownik samodzielny połączony z inną częścią mowy, który mówi o tym, co podmiot robi, co się z nim dzieje, czym jest, jakie ma cechy, w jakim jest stanie itp.

- Wypowiedzenia w formie równoważników zdań – to takie wypowiedzenia które nie

mają orzeczenia wyrażonego w osobowej formie czasownika, Jako wypowiedzenia muszą komunikować jakąś treść, muszą o czymś informować, coś wyrażać, Ta informacja nie ma jednak formy pełnego zdania.

Równoważniki zdań możemy podzielić na dwie grupy.

Do pierwszej należą takie wypowiedzenia, w których mogą występować wszystkie samodzielne części mowy oprócz czasowników. Ten typ równoważników występuje najczęściej w dialogach. Są to albo pytania o szczegóły dotyczące omawianej sprawy, albo odpowiedzi zawierające szczegóły.

- Idę do kina.

- Na co?

- Na film.

- Jaki?

- „Gwiezdne wojny”

Drugi typ równoważników zdania stanowią takie wypowiedzenia, w których występują czasowniki w formie nieosobowej. Najczęściej są to imiesłowy nieodmienne współczesne. (Broniąc się uciekł przed rabusiami.)

Ostatnią grupę równoważników stanowią takie wypowiedzenia, w których zamiast orzeczenia składającego się z łącznika „jest” i orzecznika przymiotnikowego (jest biedny) występuje tylko przymiotnik.

Copyright (c)2010 Matura z Polskiego